شرکتهای دانشبنیان، نهادهای تجاری هستند که فناوری و نوآوری هسته اصلی داراییهای آنها محسوب میشود. برخلاف شرکتهای سنتی، هدف غایی این شرکتها صرفاً تولید یا خدمات نیست، بلکه تجاریسازی علم و توسعه فناوریهای پیشرفته است. فعالیت در این قالب، بدون طی مراحل قانونی ثبت، فاقد اعتبار بوده و از حمایتها و مشوقهای دولتی بیبهره است.
مبانی قانونی و آییننامههای حاکم
شرایط و فرآیند ثبت این شرکتها عمدتاً توسط دو آییننامه کلیدی تعیین میشود:
این مقررات، شاخصهایی را برای تشخیص صلاحیت شرکتها تعیین کردهاند که به دو دسته عمومی و اختصاصی تقسیم میشوند. یک شرکت برای احراز عنوان دانشبنیان، باید تمامی شاخصهای عمومی و حداقل یکی از شاخصهای اختصاصی مرتبط با حوزه فعالیت خود را دارا باشد.
شاخصهای عمومی (الزامی برای تمامی شرکتها)
-
شرایط هیئت مدیره: حداقل دو سوم اعضای هیئت مدیره باید دارای حداقل دو مورد از شرایط زیر باشند:
-
دارا بودن حداقل مدرک کارشناسی
-
سابقه کاری یا مدیریتی مرتبط با حوزه فعالیت شرکت
-
حداقل ۳ سال سابقه فعالیت تحقیقاتی یا علمی
-
دارا بودن حداقل یک اختراع ثبتشده ارزیابیشده داخلی یا یک اختراع بینالمللی در حوزه کاری شرکت.
-
درآمد دانشبنیان: حداقل ۵۰ درصد از درآمد سال مالی قبل شرکت، باید ناشی از فروش کالا، خدمات یا فناوری دانشبنیان باشد.
-
نیروی انسانی: شرکت باید حداقل برای ۳ نفر از پرسنل تماموقت خود، به مدت حداقل ۶ ماه حق بیمه پرداخت کرده باشد.
شاخصهای اختصاصی (نمونه: شرکتهای تولیدی)
شاخصهای اختصاصی با توجه به نوع فعالیت (تولیدی، خدماتی، نوپا و ...) متفاوت است. به عنوان مثال، برای شرکتهای تولیدی، شرایط زیر نمونهای از این شاخصهاست:
-
تولید و عرضه: شرکت باید در دو سال گذشته، کالای دانشبنیان جدید یا ارتقا یافتهای را تولید و به بازار عرضه کرده یا موفق به بومیسازی فناوری شده باشد.
-
توزیع نیروی متخصص: حداقل ۳۰ درصد از کارکنان تماموقت شرکت (در سطح کارشناسی و بالاتر) باید در بخشهای تحقیق، توسعه و تولید فعال باشند.
-
سرمایهگذاری در تحقیق و توسعه (R&D): هزینههای تحقیق و توسعه فعال شرکت، باید حداقل معادل ۷ درصد از فروش سالانه آن باشد.
شرایط محصولات و خدمات دانشبنیان
علاوه بر شاخصهای شرکت، خروجی آن نیز باید دارای ویژگیهای خاصی باشد:
-
دارا بودن فناوری بالا یا متوسط به بالا.
-
غیرقابل کپیبرداری آسان توسط سایرین.
-
طراحی مبتنی بر فعالیت تحقیق و توسعه (R&D) مستند.
-
دارا بودن کیفیت و ارزش افزوده بالا.
مدارک ضروری برای ثبت
تهیه دقیق مدارک، گامی کلیدی در این فرآیند است:
-
رزومه شرکت شامل سابقه فعالیت، پروژهها و دستاوردها.
-
اساسنامه و سایر اسناد ثبتی شرکت.
-
آخرین اظهارنامه مالیاتی ارسالشده به سازمان امور مالیاتی.
-
لیست پرداخت بیمه پرسنل.
-
جدول حقوق و دستمزد نیروهای تماموقت.
فرآیند دو مرحلهای ثبت شرکت دانشبنیان
-
ثبت شرکت عادی: ابتدا باید یک شرکت با مسئولیت محدود، سهامی خاص یا غیره با موضوع فعالیت مرتبط، در سامانه ثبت شرکتها به صورت رسمی ثبت شود.
-
درخواست احراز عنوان دانشبنیان: پس از ثبت اولیه، شرکت میبایست از طریق سامانه ارزیابی شرکتهای دانشبنیان (معاونت علمی و فناوری ریاست جمهوری) درخواست خود را ثبت نماید. پس از ارزیابی تخصصی و احراز شرایط، شرکت تایید و به صندوق نوآوری و شکوفایی معرفی میشود تا از تسهیلات مربوطه بهرهمند گردد.
نکته مهم: گواهی دانشبنیان دائمی نیست و شرکتها پس از مدت مشخص (معمولاً دو سال) باید مجدداً مورد ارزیابی و احراز شرایط قرار گیرند.
جمعبندی نهایی
ثبت شرکت دانشبنیان، فرآیندی مبتنی بر ارزیابی دقیق و قانونمند است که هدف آن شناسایی و حمایت از نهادهای واقعی فعال در عرصه فناوری است. موفقیت در این مسیر مستلزم آمادگی کامل شرکتی، دارا بودن محصولات نوآورانه و همراهی با مشاوران مجرب برای طی کردن صحیح این فرآیند حقوقی است. پیش از هر اقدام، اطمینان از انطباق شرکت با شاخصهای عمومی و اختصاصی گامی ضروری است.